🛑 “खऱ्या मालकांनो” आता तरी जागे व्हा!

'निद्रिस्त मालक' : वर्तमानातील लोकशाहीच्या अधःपतनास सर्वात अधिक कारणीभूत

लोकशाही हा जगातील सर्वात सुंदर विचार आहे, कारण या व्यवस्थेने सर्वसामान्य जनतेला देशाचे 'मालक' बनवले आहे. पण आज आपल्या लोकशाहीची अवस्था एका विशिष्ट बोधकथेसारखी झाली आहे.

📖 एक बोधकथा: जेव्हा नोकर स्वतःलाच मालक समजतात...

एका गावात एका मोठ्या उद्योगपतीने आपल्या अफाट कष्टाने आणि आयुष्यभराची पुंजी लावून एक मोठी कंपनी उभी केली. सुरुवातीला तो स्वतः प्रत्येक कामावर लक्ष ठेवायचा. पुढे काम वाढल्यामुळे त्याने अत्यंत पारखून, मुलाखती घेऊन हुशार कर्मचारी आणि अधिकारी नेमले. सुरुवातीची वर्षे खूप छान गेली. कर्मचारी प्रामाणिक होते, कंपनीची भरभरात झाली. मालकाने अत्यंत विश्वासाने या नोकरांना कामाचे पूर्ण स्वातंत्र्य दिले आणि तो स्वतः काहीसा गाफील राहिला.

हळूहळू काळ बदलला. मालकाच्या विश्वासाचे रूपांतर नोकरांच्या अधिकारात आणि पुढे अहंकारात झाले. नोकर चावडीवर कुजबुजू लागले, "कंपनी तर आम्हीच चालवतो, मालक काय नुसता बसून खातो." नोकरांना आपणच मालक असल्याचा भास होऊ लागला. त्यांनी मालकाच्याच नावावर स्वतःचा फायदा करून घ्यायला सुरुवात केली. पुढे तर हद्दच झाली; ते मालकालाच अटी घालू लागले, संप करू लागले, धमक्या देऊ लागले.

मालक शांत राहिला, कारण त्याला वाटले की वाद घालण्यापेक्षा कंपनी चालणे महत्त्वाचे आहे. पण त्याच्या या सामंजस्याला नोकरांनी त्याची 'भीती' समजले. त्यांचा माज इतका वाढला की, त्यांनी मालकालाच कंपनीच्या गेटवर अडवून प्रशासनात ढवळाढवळ न करण्याची तंबी दिली.

पण सहनशीलतेलाही एक मर्यादा असते! शेवटी मालकाचा स्वाभिमान जागा झाला, त्याला आपण 'मालक' असल्याची जाणीव झाली. त्याने ठरवले, "कंपनी बंद पडली तरी चालेल, पण या नोकरांचा माज उतरवणारच!"

मालकाने कच्चा माल पुरवणे बंद केले, वेतन रोखले. काहीच दिवसांत नोकरांचे खाण्याचे हाल झाले, युनियनची औकात समोर आली. शेवटी तेच नोकर नाक घासून मालकाच्या दारात आले आणि हात जोडून माफी मागू लागले, "मालक, चूक झाली. तुम्हीच मालक, आम्ही तुमचे सेवक!" मालकानेही त्यांना कडक अटींवरच पुन्हा कामावर घेतले. कारण मालक जागा झाला होता.

निष्कर्ष: लोकशाही व्यवस्था देखील अशीच एक आपल्या मालकीची कंपनी आहे आणि नोकरांचा मुजोरपणा उतरवण्यासाठी या बोधकथेतील मालकासारखे आपण मालकांनी देखील आपला स्वाभिमान जागवत जागृत होणे नितांत निकडीचे आहे.

❓ यक्षप्रश्न : समाजकंटक संघटित, समाजसेवक असंघटित

आज आपल्या लोकशाहीची अवस्था हुबेहूब या कथेसारखी झाली आहे. जनता जनार्दन हा या देशाचा खरा मालक आहे, तर सरकारी कर्मचारी, अधिकारी आणि सरपंचापासून खासदारापर्यंतचे सर्व लोकप्रतिनिधी हे जनतेचे 'सेवक' आहेत. पण आज मालक निद्रिस्त आहे आणि सेवक स्वतःला मालक समजून बसले आहेत.

यात सर्वात मोठी समस्या ही आहे की:

• लोकशाहीला लुटणारे, भ्रष्टाचारी समाजकंटक हे 'संघटित' आहेत.

• लोकशाही वाचवू पाहणारे प्रामाणिक नागरिक आणि समाजसेवक 'असंघटित' आणि विखुरलेले आहेत.

त्यामुळे चोरांची मालकावर दादागिरी दिसते आहे. एकट्याचा आवाज दाबणे सोपे असते, पण जर प्रत्येक गावातील, तालुक्यातील, जिल्ह्यातील आणि राज्यातील समविचारी नागरिक एकत्र आले, तर हा आवाज दाबणे कोणालाही शक्य होणार नाही.

💡 लक्षात ठेवा : दादा घाबरट असतात, घाबरू नका!

एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवा; प्रशासनातील किंवा राजकारणातील तथाकथित 'दादा' मंडळी ही मुळात अत्यंत घाबरट असतात. कारण त्यांचे वर्तन भ्रष्ट आणि अनैतिक असते. ते केवळ त्यांनाच घाबरवतात जे कायद्याला घाबरतात. जे 'अरे'ला 'कारे' करतात, त्यांच्या नादी हे कधीच लागत नाहीत.

वर्तमानात व्यक्तीला विरोध न करता, व्यवस्थेतील चुकीच्या पद्धतींना कायदेशीर मार्गाने विरोध करणाऱ्याचा आवाज बंद करणे सोपे राहिलेले नाही. त्यामुळे मनातली भीती काढून टाका आणि व्यवस्थेच्या विरोधात ठामपणे उभे राहा.

महत्त्वाची गोष्ट: आपण ९९ टक्के नागरिकांचे कोणत्याच प्रकारचे गैरकृत्य, गैरप्रकार, गैरव्यवहार नसतात. त्यामुळे खरे तर आपण ना लोकप्रतिनिधींना, ना प्रशासकीय यंत्रणांना घाबरण्याची आवश्यकता आहे.

✒️ तलवारी पेक्षा कलम भारी:

लोकशाही व्यवस्थेत प्रामाणिक नागरिकांचे 'कलम' म्हणजेच लेखणी ही समाजकंटकांच्या तलवारीपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक प्रभावी असते. आपण आपल्या लेखणीचा, अधिकारांचा आणि कायद्याचा वापर व्यवस्थेच्या विरोधात सातत्याने करत नाही म्हणूनच समाजकंटक तलवारीचा किंवा ताकदीचा धाक दाखवण्याचे धाडस करताना दिसतात.

📱 मोबाईल: वर्तमानातील सर्वात मोठे लोकशाही सक्षमीकरणाचे शस्त्र

आजच्या डिजिटल युगात तंत्रज्ञानाने आपल्याला 'मोबाईल आणि सोशल media'च्या रूपाने सर्वात मोठे शस्त्र दिले आहे. देशसेवेसाठी किंवा भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढण्यासाठी हातात प्रत्यक्ष बंदूक घेऊन सीमेवर जाण्याची गरज नाही.

• तुम्हाला जिथे जिथे चुकीच्या गोष्टी, बेकायदेशीर कामे दिसतील, तिथे फोटो काढा किंवा व्हिडिओ बनवा.

• सोशल मीडियावर ते उघड करा.

• ई-मेल आणि ट्विटर (X) सारख्या माध्यमातून थेट सरकारी यंत्रणांना आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना पाठवा, त्याचा नक्कीच मोठा इम्पॅक्ट होतो.

सध्या प्रॉब्लेम हा आहे की ९९ टक्के नागरिक स्वतः काहीच करत नाहीत आणि म्हणतात की 'काही होत नाही'—हा प्रकार म्हणजे लढायला जाण्याआधीच पराभव स्वीकारण्यासारखा होय. जर राज्यातील केवळ १ लाख सजग नागरिकांनी "ग्रामपंचायतीपासून मंत्रालयापर्यंतचा सर्व कारभार Public Domain वर (सार्वजनिक) खुला करा" असे पत्र सरकारला पाठवले, तर राज्य सरकारला ती न्याय्य मागणी मान्य करावीच लागेल.

🐕 कुत्र्याची भीती विरुद्ध वाघाचा रुबाब: 🐅

एक साधे उदाहरण लक्षात ठेवा: माणूस हातात काठी घेऊन कुत्र्याच्या मागे धावतो, कारण कुत्रा भीतीपोटी पुढे पुढे पळत असतो. कुत्रा जितका वेगाने पळेल, तितका मागून काठी घेऊन धावणाऱ्याला जास्त चेव येतो. पण हीच व्यक्ती समोर 'वाघ' दिसला तर हातात काठी असली तरी स्वतःच पळ काढते. असे का होते? कारण वाघ घाबरट नसतो!

नागरिकांना नेते, अधिकारी घाबरावतात कारण नागरिकांनी त्यांच्या विषयीची नाहक भीती मनात निर्माण केलेली असते. मनातील भीती काढा, पहा काय फरक पडतोय तो!

लोकशाहीतही हेच घडते. जो नागरिक घाबरतो, त्यालाच अधिकारी, कर्मचारी आणि नेते दाबण्याचा प्रयत्न करतात. पण जो नागरिक आपण लोकशाहीचे 'मालक' आहोत याची जाणीव ठेवून वाघासारखा ताठ कण्याने व्यवस्थेला सामोरे जातो, त्याच्यासमोर काठी उभारण्याचे धाडस कोणामध्येही नसते.

📌 अंतिम विचार (आत्मचिंतन)

लोकशाहीसाठी आपण काय करतो याचे आत्मपरीक्षण आणि आत्मचिंतन प्रत्येकाने करणे आवश्यक आहे. आज गरज व्यवस्था बदलण्याची नाही, तर स्वतःमधील "मालक" जागा करण्याची आहे. कारण मालक जागा झाला की नोकर आपली जागा आपोआप ओळखतो!

"जागृत नागरिक – सक्षम लोकशाही!"

✍️ लेखक: सुधीर लक्ष्मीकांत दाणी

📞 संपर्क: ९८६९२२६२७२

📧 ई-मेल: alertcitizensforumnm@gmail.com